• 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10

Τα θέματα σε Λογοτεχνία και Φυσική, στις 11.00.

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΤΕΤΑΡΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: 

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) 

ΚΕΙΜΕΝΟ

Διονύσιος Σολωμός

Ο ΚΡΗΤΙΚΟΣ

5 [22.] 

 ……………………………………………………………….. 

Ἀλλά τό πλέξιμ’ ἄργουνε1

καί μοῦ τ’ ἀποκοιμοῦσε2

Ἠχός, γλυκύτατος ἠχός, ὁπού μέ προβοδοῦσε3

25 ∆έν εἶναι κορασιᾶς φωνή στά δάση πού φουντώνουν, 

Καί βγαίνει τ’ ἄστρο τοῦ βραδιοῦ καί τα νερά θολώνουν, 

Καί τόν κρυφό της ἔρωτα τῆς βρύσης τραγουδάει, 

Τοῦ δέντρου καί τοῦ λουλουδιοῦ πού ἀνοίγει καί λυγάει·

∆έν εἶν’ ἀηδόνι κρητικό, πού σέρνει τή λαλιά του

30 Σέ ψηλούς βράχους κι ἄγριους ὅπ’ ἔχει τή φωλιά του,

Κι ἀντιβουΐζει ὁλονυχτίς ἀπό πολλή γλυκάδα

Ἡ θάλασσα πολύ μακριά, πολύ μακριά ἡ πεδιάδα, 

Ὥστε πού πρόβαλε ἡ αὐγή και ἔλιωσαν τ’ ἀστέρια, 

Κι ἀκούει κι αὐτή καί πέφτουν της τά ρόδα ἀπό τά χέρια·

35 ∆έν εἶν’ φιαμπόλι4

τό γλυκό, ὁπού τ’ ἀγρίκαα μόνος

Στόν Ψηλορείτη ὅπου συχνά μ’ ἐτράβουνεν ὁ πόνος

Κι ἔβλεπα τ’ ἄστρο τ’ οὐρανοῦ μεσουρανίς νά λάμπει

Καί τοῦ γελοῦσαν τά βουνά, τά πέλαγα κι οἱ κάμποι·

Κι ἐτάραζε τά σπλάχνα μου ἐλευθεριᾶς ἐλπίδα

40 Κι ἐφώναζα: «ὦ θεϊκιά κι ὅλη αἵματα Πατρίδα!» 

Κι ἅπλωνα κλαίοντας κατ’ αὐτή τά χέρια μέ καμάρι·

Καλή ’ν’ ἡ μαύρη πέτρα της καί τό ξερό χορτάρι. 

Λαλούμενο5

, πουλί, φωνή, δέν εἶναι νά ταιριάζει, 

Ἴσως δέ σώζεται στή γῆ ἦχος πού νά τοῦ μοιάζει·

45 ∆έν εἶναι λόγια· ἦχος λεπτός………………………… 

∆έν ἤθελε6

τόν ξαναπεῖ ὁ ἀντίλαλος κοντά του. 

Ἄν εἶν’ δέν ἤξερα κοντά, ἄν ἔρχονται ἀπό πέρα·

Σάν τοῦ Μαϊοῦ τές εὐωδιές γιομίζαν τόν ἀέρα, 

Γλυκύτατοι, ἀνεκδιήγητοι7

……………………………... 

50 Μόλις εἶν’ ἔτσι δυνατός ὁἜρωτας καί ὁ Χάρος. 

Μ’ ἄδραχνεν ὅλη τήν ψυχή, καί νά ’μπει δέν ἠμπόρει

Ὁ οὐρανός, κι ἡ θάλασσα, κι ἡ ἀκρογιαλιά, κι ἡ κόρη·

Μέ ἄδραχνε, καί μ’ ἔκανε συχνά ν’ ἀναζητήσω

Τή σάρκα μου νά χωριστῶ γιά νά τόν ἀκλουθήσω. 

55 Ἔπαψε τέλος κι ἄδειασεν ἡ φύσις κι ἡ ψυχή μου, 

Πού ἐστέναξε κι ἐγιόμισεν εὐθύς ὀχ τήν καλή μου·

Καί τέλος φθάνω στό γιαλό τήν ἀρραβωνιασμένη, 

Τήν ἀπιθώνω μέ χαρά, κι ἤτανε πεθαμένη. 

------------------------------------------ 

6. δεν ήθελε· δεν επρόκειτο, δε θα τολμούσε να

7. ανεκδιήγητοι [ενν. ήχοι]· ανεκλάλητοι, άρρητοι, εξωανθρώπινοι

 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Α1. Τρία χαρακτηριστικά του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού, από τον οποίο

επηρεάστηκε ο Σολωμός, είναι το μεταφυσικό στοιχείο, η αγάπη για την

πατρίδα και η εξιδανίκευση του έρωτα. Για κάθε ένα από τα παραπάνω

χαρακτηριστικά να γράψετε ένα αντίστοιχο παράδειγμα μέσα από το

κείμενο. 

Μονάδες 15 

Β1. Σύμφωνα με τον Π. Μάκριτζ: «Αυτό που κάνει εντύπωση (στον Σολωμό) 

είναι η επιμονή του να χρησιμοποιεί εικόνες από τον κόσμο της φύσης».

Να επιβεβαιώσετε την παραπάνω άποψη με μία εικόνα από τους

στίχους 23-28 και άλλη μία από τους στίχους 35-43, παρουσιάζοντας το

περιεχόμενό της καθεμιάς (μονάδες 10) και σχολιάζοντας τη λειτουργία

της στο κείμενο (μονάδες 10). 

Μονάδες 20 

Β2. Στους στίχους 29-34 «Δέν εἶν’ ἀηδόνι … ἀπό τά χέρια·» να αναζητήσετε

τέσσερα διαφορετικά σχήματα λόγου (μονάδες 8) και να σχολιάσετε τη

λειτουργία τους στο κείμενο (μονάδες 12). 

Γ1. Να σχολιάσετε τους δύο τελευταίους στίχους του ποιήματος σε ένα

κείμενο 120-140 λέξεων: 

Καί τέλος φθάνω στό γιαλό τήν ἀρραβωνιασμένη, 

Τήν ἀπιθώνω μέ χαρά, κι ἤτανε πεθαμένη. 

Μονάδες 25 

Δ1. Να συγκρίνετε ως προς το περιεχόμενο το απόσπασμα από το ποίημα Ο

Κρητικός του Δ. Σολωμού με το παρακάτω απόσπασμα από τη νουβέλα

του Ν.Λαπαθιώτη Κάπου περνούσε μια φωνή, αναφέροντας (μονάδες 5) 

και σχολιάζοντας (μονάδες 15) τρεις ομοιότητες και δύο διαφορές

μεταξύ των δύο κειμένων. 

Μονάδες 20 

Ναπολέων Λαπαθιώτης

ΚΑΠΟΥ ΠΕΡΝΟΥΣΕ ΜΙΑ ΦΩΝΗ

Αυτό το βράδυ, η Ρηνούλα δεν κοιμήθηκε. Σαν ένας πυρετός γλυκός, 

της μέλωνε τα μέλη. Όλη νύχτα, μέχρι το πρωί, το αίμα της, πρώτη φορά, 

της τραγουδούσε, φανερά, τόσο ζεστά τραγούδια…Κι όταν, προς τα

χαράματα, την πήρε λίγος ύπνος, είδε πως ήταν μέσα σ΄ ένα δάσος, −ένα

μεγάλο δάσος γαλανό, μ’ ένα πλήθος άγνωστα κι αλλόκοτα λουλούδια. 

Περπατούσε, λέει, μέσ’ στην πρασινάδα, σκυμμένη, και με κάποια δυσκολία, 

χωρίς, όμως αυτό, να συνοδεύεται κ ι απ’ τη συνηθισμένην αγωνία, που

συνοδεύει κάποιους εφιάλτες. […]Και την ίδια τη στιγμή, χωρίς ν’ αλλάξει

τίποτε, μια μελωδία σιγανή γεννήθηκε κ ι απλώθηκε, σαν ένα κόρο1

από

γνώριμες φωνές, που, μέσα τους, ξεχώριζε γλυκιά και δυνατή, την ήμερα

παθητική και πλέρια του Σωτήρη! Κι η φωνή δυνάμωνε, δυνάμωνε, και σε

λίγο σκέπασε και σκόρπισε τις άλλες, −κι έμεινε μονάχη και κυρίαρχη, 

γιομίζοντας τη γη, τον ουρανό, γιομίζοντας το νου και την καρδιά της

Κι

είχ’ ένα παράπονο βαθύ, η χιμαιρική αυτή φωνή, − κ ι έμοιαζε μ’ ένα χάδι

τρυφερό, λησμονημένο, γνώριμο, κι απόκοσμο! Κι η ψυχή της έλιωνε βαθιά, 

σαν το κερί, σβήνοντας σε μια γλύκα πρωτογνώριστη, σε μια σπαραχτική, 

πρωτοδοκίμαστη, και σαν απεγνωσμένη, νοσταλγία! Και καθώς ήταν έτοιμη

να σβήσει, και να λιώσει, πίστεψε πως ήταν πια φτασμένη στον παράδεισο… 

Κι η Ρηνούλα ξύπνησε με μιας, σα μεθυσμένη, −και κρύβοντας το

πρόσωπο μέσ’ στο προσκέφαλό της, μην τύχει και τη νιώσουν από δίπλα, 

ξέσπασε σ’ ένα σιγανό παράπονο πνιγμένο… 

Ν. Λαπαθιώτης, Κάπου περνούσε μια φωνή, Εκδόσεις Ερατώ, Αθήνα 2011, σ. 

71-73 

-------------------------

Aπαντήσεις ( Οι απαντήσεις δεν είναι  επεξεργασμένες με λεπτομέρειες γιατί ανταποκρίνονται σε πρόσφατο διαγώνισμα του φροντιστηρίου. Όπου χρειαστεί θα γίνει αργότερα επεξεργασία...)

Α1

Ο Δ. Σολωμός λαμβάνοντας εγκύκλιο παιδεία στην Ιταλία και μαθητεύοντας κοντά σε σημαντικούς ιταλούς ποιητές, ήρθε σε επαφή με τα ευρωπαϊκά ρεύματα του νεοκλασικισμού (17ος-19ος αι.) και του ρομαντισμού (18ος-19ος αι.). Ιδιαιτέρως, ο γερμανικός ρομαντισμός διέπλασε την σκέψη του και επηρέασε συνολικά το έργο του. 

Από τον ευρωπαϊκό ρομαντισμό:

    1. Προβάλλει το όνειρο, το μυστηριώδες, το παράδοξο, το υπερφυσικό, το ασαφές. Τα μοτίβα της Φεγγαροντυμένης και του γλυκύτατου ηχού συνδέονται με ονειρικές , παράδοξες, αλλά και υπερφυσικές εμπειρίες του ήρωα.
    2. Στα ρομαντικά έργα διάχυτη είναι η αίσθηση της μελαγχολίας, της απαισιοδοξίας και η διάθεση είναι νοσταλγική. Ο θάνατος της αγαπημένης του ήρωα δημιουργεί κλίμα μελαγχολικό, ενώ οι αναφορές στην πατρίδα του, την Κρήτη, κλίμα νοσταλγικό.
    3. Τα θέματα που απασχολούν το ρομαντικό ποιητή είναι η προσωπική εμπειρία της φύσης (εδώ έχουμε το θέμα του ναυαγίου), η περιπέτεια (από την ευτυχισμένη ή ηρωική ζωή στην Κρήτη στη ζωή του ζητιάνου), ο έρωτας, συνήθως καταδικασμένος, ο αγώνας για ελευθερία (στίχοι 16-20 του 5[22])
    4. Οι σκηνές είναι υποβλητικές
    5. Η εικόνα ( στ. 25-44, όπου με μια σειρά εικόνες προσπαθεί να περιγράψει τη μελωδία, τον ανεκλάλητο ήχο), ο έντονος ρυθμός και τα ηχητικά τεχνάσματα (παρηχήσεις, εκοίταα κι ήτανε μακριά ακόμα…) μετατρέπονται σε βασικά στοιχεία του έργου.
    6. Παράλληλα, το ποίημα διακρίνεται για την αισθητική της φυσικότητας, δηλαδή της αγάπης του ρομαντισμού προς τον λαϊκό άνθρωπο και τον πολιτισμό του. Εδώ, εξυμνείται ο γνήσιος πατριώτης που ανακαλεί στη μνήμη του εικόνες και ήχους από την απλή, λαϊκή ζωή του, που δεν ξεχνά την ταπεινή του καθημερινότητα και τις ομορφιές της πατρίδας που εγκατέλειψε, την οποία οραματίζεται ελεύθερη (ενότητα 22, στίχοι 35-39):

       Δεν είν’ φιαμπόλι το γλυκό όπου τ’ αγρίκαα  μόνος
      Στον Ψηλορίτη όπου συχνά μ’ ετράβουνεν ο πόνος
      […]
      Κι’ ετάραζε τα σπλάχνα μου ελευθεριάς ελπίδα

Β1.  Η δράση της φύσης και ο αγώνας του ήρωα βρίσκονται σε στενή αλληλεξάρτηση στον «Κρητικό» του Σολωµού. Οι

δυνάµεις της φύσης που ενεργούν στη βάση αυτής της σχέσης – αντιπαράθεσης είναι δύο ειδών: στοιχεία αρνητικά που

αντιπροσωπεύουν την άλογη βία µέσα στη φύση (θάλασσα, τρικυµία) και στοιχεία θετικά, η ίδια η φύση ως αρχέτυπο

του κάλλους και του αγαθού µε σηµαντικότερο το δεύτερο είδος, αφού η τρικυµία και το ναυάγιο αποτελούν µονάχα το

αφηγηµατικό πλαίσιο του έργου, ενώ το κέντρο κατέχει η επικοινωνία του ήρωα µε τη φύση. Στην πρώτη περίπτωση η

τρικυµία και η αναταραχή της φύσης συνδυάζεται µε τη δική του ένταση των δυνάµεων, την πάλη, µε αποτέλεσµα την

αύξηση του αγωνιστικού του φρονήµατος για την επίτευξη του σκοπού του, δηλαδή τη σωτηρία της κόρης (Στό πλέξιµο

τό δυνατό ὁ χτύπος τῆς καρδιᾶς µου. / (Κι’ αὐτό µοῦ τ’ αὔξαιν’) ἔκρουζε στην πλεύρα της κυρᾶς µου). 

Στη δεύτερη περίπτωση εµφανίζεται µια κλίµακα παραλλαγών µε «κλειδί» ένα σχήµα αντιπαράθεσης ανάµεσα στην

ηθική θέληση του ήρωα και το πνεύµα της φύσης. Έτσι, λοιπόν, η φύση ως «αντίµαχη δύναµη», πολεµά τον άνθρωπο µε

δύο τρόπους που βρίσκονται σε συνάρτηση µεταξύ τους: α. ∆ιαβρώνει την ηθική του θέληση µε το ακαταµάχητο

κάλεσµα για ζωή, την επίγεια ευδαιµονία που ακτινοβολεί η φύση. Στο παραπάνω απόσπασµα έχουµε ένα ταυτόσηµο

µοτίβο της φύσης ως ενδοκοσµικού παραδείσου, όπου προβάλλει η ζωή ως κατεξοχήν περιοχή πληρότητας και

µακαριότητας  β. Παραλύει την αντίσταση ενάντια στα φυσικά εµπόδια µε τη µαγευτική ακτινοβολία

των αξιών των οποίων είναι φορέας, δηµιουργώντας κρίσιµες συγκρούσεις στο χώρο της συνείδησης, οι οποίες

προβάλλουν το καίριο πρόβληµα της ηθικής ελευθερίας του ανθρώπου. Έτσι ενισχύεται η υπεροχή της φυσικής βίας

εξουδετερώνοντας το αγωνιστικό φρόνηµα του ανθρώπου. Αξιοσηµείωτο, όµως, είναι ότι η σύγκρουση αυτή στον

«Κρητικό» συµπορεύεται µε µια πνευµατική ανάταση και µια ηθική ολοκλήρωση. 

Ο γλυκύτατος ήχος συνοψίζει σ’ ένα σύµβολο µουσικό τον παναρµόνιο ρυθµό της φύσης που – όπως και η

φεγγαροντυµένη ως πλαστικό σύµβολο – επιδρά καταλυτικά στον αγώνα του ήρωα, αφού τον αφοµοιώνει και

εξουδετερώνει το αγωνιστικό του πνεύµα µε αποτέλεσµα να χάσει τον αγώνα που αγωνιζότανε να σώσει την αγαπηµένη

του. Άρα ο γλυκύτατος ήχος, µε γνώµονα την τελική συνέπεια, λειτουργεί ως παραπλανητικός περισπασµός. Ευθύς

εξαρχής δηλώνεται η σαγηνευτική επίδραση του ήχου που πληµµυρίζει το φυσικό χώρο, ενώ ούτε στιγµή ο ήρωας δεν

µπόρεσε να νικήσει την ακαταµάχητη λειτουργία του. Κατά τον Ε. Καψωµένο, το µουσικό σύµβολο του ήχου εισάγει µία

σχέση διονυσιακή ανάµεσα στον άνθρωπο και τη φύση, όπου το Εγώ απορροφάται από τη φύση και τείνει να διαλυθεί

µέσα στην ευρύτερη κοσµική ενότητα. Ο στίχος 50: (Μόλις εἶν’ ἔτσι δυνατός ὁ Ἔρωτας καί ὁ Χάρος) είναι

χαρακτηριστικός: Η σύζευξη Έρωτα και Χάρου, στοιχεία της Ορφικής και Ελευσίνιας λατρείας, δίνει δύο οµοειδείς

εκδηλώσεις του ίδιου καταλυτικού ενστίκτου που ερεθίζει µέσα στην ψυχή του ήρωα ο ήχος αυτός. Με το γλυκύτατο

ήχο βγαίνει στην επιφάνεια το διονυσιακό πνεύµα της φύσης και αντιπαρατίθεται στην ισχυρή ατοµικότητα του ήρωα

ερεθίζοντας τον πόθο του να αρνηθεί το Εγώ, να βγει από τα όρια της ατοµικότητάς του (έκσταση) και να ταυτιστεί

ολοκληρωτικά µε την καρδιά του Κόσµου, να συγχωνευτεί µαζί του (Μέ ἄδραχνε, καί µ’ ἔκανε συχνά ν’ αναζητήσω / Τή

σάρκα µου νά χωριστῶ γιά νά τόν ἀκλουθήσω). Έχουµε, λοιπόν, µια λανθάνουσα αντιπαράθεση: από τη µια η βούληση

και ο αγώνας του Κρητικού, από την άλλη το σαγηνευτικό όραµα µιας ανώτερης τάξης του Κόσµου, που

απορροφώντάς τον τείνει να τον αποσπάσει από το στόχο του. 

Συνολικά, η φύση και η σχέση του ανθρώπου µαζί της εµφανίζεται στον ∆. Σολωµόως πρόβληµα µε κοσµοθεωρητικές

προεκτάσεις και αποτελεί οργανικό στοιχείο της ποιητικής µυθολογίας του. Η φιλοσοφία του Σολωµού έχει διπλή

µορφή, σύµφωνα µε τις δύο όψεις που παρουσιάζεται στο πνεύµα η φύση. Άλλοτε βαθύς διχασµός στο πνεύµα και

αγώνας ανάµεσα στο ηθικό και φυσικό χώρο. Άλλοτε πάλι ο σπιριτουαλισµός του Σολωµού αγκαλιάζει όλη τη φύση

στην ενότητά της ταυτισµένη µε τις πνευµατικές ουσίες.

 

Β2. 

- φαμπιόλι το γλυκό = μεταφορά

- άστρο τ΄ουρανού = περίφραση

- κι...και..=  πολυσένδετο

- και του γελούσαν τα βουνά.. = προσωποποίηση

(γλυκύτατος ήχος, φύση,πάμφωτο περιβάλλον)

-ετάραζε τα σπλάχνα μου = συνεκδοχή

-θεική πατρίδα = μεταφορά

- μαύρη πέτρα = συνεκδοχή και μεταφορά

Το άκουσµα του άγνωστου αλλά σαγηνευτικού ήχου δηµιουργεί στο ναυαγό την επιθυµία προσδιορισµού της πηγής και

του ποιού, αυτής της µελωδίας. Έτσι ο αφηγητής εφαρµόζει ένα εκτενές σχήµα «άρσης και θέσης», λέγοντας πρώτα τι

δεν ήταν ο ήχος και προβάλλοντας στη συνέχεια κάποια γνωρίσµατά του, έστω και αόριστα. Οι τρεις ηχητικές εκδοχές

που αποκλείονται προβάλλονται µε τη µορφή «αποφατικών παροµοιώσεων» και είναι οι εξής: Αρχικά, στους στίχους

25 – 28, µε µια εικόνα πλούσια σε οπτικά, ηχητικά, οσφρητικά και κινητικά στοιχεία, προβάλλει το ερωτικό τραγούδι

µιας ερωτευµένης κορασιάς, η οποία τραγουδάει τον κρυφό έρωτά της. Ο µαγευτικός ήχος που άκουγε ο ναυαγός

έµοιαζε µε αυτό το έξοχο ερωτικό τραγούδι, αλλά δεν ήταν ίδιος. Στη συνέχεια στους στίχους 24 – 34 χρησιµοποιεί τη

δεύτερη «αποφατική παροµοίωση». Το κελάηδηµα του κρητικού αηδονιού, που τραγουδάει ψηλά στους βράχους όλη τη

νύχτα και η γλυκύτατη λαλιά του ακούγεται ως πέρα στη θάλασσα και στην πεδιάδα. Ο µαγευτικός βέβαια ήχος που

συντάραξε το ναυαγό έµοιαζε µε το κελάηδηµα, αλλά δεν ήταν αυτός. Στη συνέχεια στους στίχους 35 – 42 προβάλλει

την τρίτη αποφατική παροµοίωση όπου παρουσιάζει τον ήχο του σουραυλιού να ακούγεται στον Ψηλορείτη καθώς ο

ήλιος έλαµπε στο καταµεσήµερο. Ο γλυκύτατος ήχος βέβαια του φαµπιολιού, που ως προνοµιακός µοναδικός ακροατής

άκουγε ο ναυαγός, δεν ήταν ο µαγευτικός ήχος που άκουσε µεσοπέλαγα. Προσπάθησε, λοιπόν, ο Κρητικός µέσω της

σύγκρισης µε τρεις άλλους γοητευτικούς µουσικούς ήχους, όχι µόνο να αποκλείσει τις τρεις αυτές εκδοχές αλλά κυρίως

να πάρει ο αναγνώστης µια ιδέα της γλυκύτητας και της υφής του παναρµόνιου ήχου. Στη συνέχεια ο αφηγητής

προσπαθεί να περιγράψει τον σαγηνευτικό ήχο µε γενικούς χαρακτηρισµούς και αόριστα ή δευτερεύοντα γνωρίσµατα. 

Έτσι στο στίχο 44 µαθαίνουµε πως ήταν µοναδικός (δέ σώζεται), καθώς δεν υπήρχε άλλος, που να του µοιάζει. 

Αναφέρει επίσης στο στίχο 45 πως ήταν λεπτός, ενώ στο στίχο 46 µέσω µιας προσωποποίησης τονίζει πως δεν είχε

αντίλαλο (∆έν ἤθελε τόν ξαναπεῖ). Στη συνέχεια, στίχος 47, λέει πως δεν ήταν εύκολος ο προσδιορισµός της απόστασης

της πηγής (Ἄν εἶν’ δέν ἤξερα κοντά). Επιπλέον µέσα από µια οσφρητική εικόνα στο στίχο 48, παρουσιάζεται ο µουσικός

εκείνος ήχος ως ευωδιαστός, ενώ στους επόµενους στίχους προβάλλεται ως πλούσιος και ευχάριστος στην ακοή. Στο

στίχο 49, τον χαρακτηρίζει ανεκλάλητο (ἀνεκδιήγητος) και στο στίχο 50 προβάλλεται η καταλυτική του δύναµη, 

συγκρίνοντάς την µ’ αυτή του Έρωτα και του Χάρου

Γ1. Το τέλος του ποιήµατος στ. 57-58 είναι ιδιαίτερα δραµατικό και ταυτόχρονα απότοµο. Τα δύο µεγάλα θέµατα του

«Κρητικού» που απέσπασαν την προσοχή του ναυαγού από την προσπάθεια σωτηρίας της αγαπηµένης του έχουν

οριστικά παρέλθει: η «φεγγαροντυµένη» έχει ήδη αποχωρήσει και ο «γλυκύτατος ηχός» δεν ακούγεται πλέον. Ο

ήρωας, λοιπόν, στρέφει εκ νέου το ενδιαφέρον του στη σωτηρία της αρραβωνιαστικιάς του. Ωστόσο, στους

συγκεκριµένους στίχους υπάρχει ένα αφηγηµατικό κενό: ο αφηγητής χρησιµοποιώντας το δραµατικό ενεστώτα

(φτάνω – απιθώνω) που προσδίδει ιδιαίτερη παραστατικότητα στην αφήγηση, µας ανακοινώνει – χωρίς να µας

πληροφορήσει για το τι συνέβη στο µεταξύ διάστηµα, επειδή πιθανότατα δεν υπάρχει τίποτα το ενδιαφέρον- ότι

φτάνουν µε την αγαπηµένη του στη στεριά. Και ενώ η ιστορία του ναυαγού φαίνεται να οδεύει σε ένα αίσιο τέλος, 

στο δεύτερο ηµιστίχιο του τελευταίου στίχου µέσα από µία έντονη αντίθεση (χαρά - πεθαµένη) οδηγούµαστε σε µία

αιφνιδιαστική ανατροπή: οι προσπάθειες του ήρωα για τη σωτηρία της αγαπηµένης του αποβαίνουν άκαρπες, 

εφόσον εκείνη είναι πια νεκρή. Έτσι ο ναυαγός µετά την απώλεια της πατρίδας, των φίλων και της οικογένειάς του, 

βιώνει τώρα το αίσθηµα της απόλυτης µοναξιάς, έχοντας χάσει και το τελευταίο στήριγµά του : την αγαπηµένη του. 

Το ποίηµα τελειώνει απότοµα και λιτά χωρίς µελοδραµατισµούς και θρήνους, όπως θα ήταν αναµενόµενο λόγω του

θανάτου του πιο αγαπηµένου προσώπου του Κρητικού. Η λιτότητα αυτή βέβαια και η έλλειψη λυρισµού

αιτιολογείται από το γεγονός ότι ο αφηγητής µας έχει ενηµερώσει ήδη ότι θα συναντήσει την αρραβωνιαστικά του

στον Παράδεισο κατά τη ∆ευτέρα Παρουσία, για να ζήσουν µαζί την αιώνια ζωή. Τέλος, ιδιαίτερα αξιοσηµείωτο

είναι το σχήµα του κύκλου που παρατηρείται στο τέλος του ποιήµατος: ο πρώτος στίχος του «Κρητικού» κάνει

αναφορά στο ακρογιάλι ( Εκοίταα, κι ήτανε µακριά ακόµη τ’ ακρογιάλι), ενώ στον προτελευταίο στίχο γίνεται και

πάλι λόγος για το ακρογιάλι (Και τέλος φτάνω στο γιαλό…).Το τέλος του ποιήµατος λοιπόν, συνδέεται κυκλικά µε

την αρχή του.

 

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ 

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ  ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ   ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΕΣ  

A1. ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ στίχοι 44 έως 54

Ἴσως δέ σώζεται στή γῆ ἦχος πού νά τοῦ μοιάζει (στ. 44): 

Προβάλλεται η μοναδικότητα του ήχου (βλ. υποσημείωση του σχολικού βιβλίου). 

Δέν εἶναι λόγια. ἦχος λεπτός… (στ. 45): 

Σημαντικό στοιχείο είναι η λεπτότητα του ήχου (μεταφορικός χαρακτηρισμός). 

Η ερμηνεία του στίχου είναι διττή: α) ο ήχος δεν περιείχε λόγια β) δεν υπάρχουν λόγια να 

τον περιγράψει κανείς. Η δεύτερη ερμηνεία ίσως εξηγεί γιατί μένει ημιτελής ο στίχος και 

σβήνει στη σιωπή». (Π. Μάκριτζ). Ούτως ή άλλως, ένα επίσης 

Δέν ἤθελε τόν ξαναπεῖ ὁ ἀντίλαλος κοντά του (στ. 46): 

Επίσης, διττή η ερμηνεία του στίχου: α) ο αντίλαλος (προσωποποίηση) δεν επρόκειτο να 

επαναλάβει τον ήχο. Πειστική είναι το σχόλιο του Π. Μάκριτζ: «Επειδή ο ήχος είναι 

υπερφυσικός, δεν υπάρχει ηχώ». β) σύμφωνα με το σχολικό βιβλίο το «κοντά του» σημαίνει 

«συνοδευτικά, ως συνοδεία» και επομένως πρέπει να σκεφτούμε ότι ο ήχος παρουσιάζεται 

χωρίς συνοδεία ή ως μουσική μονοφωνική. 

 

Ἄν εἶν’ δέν ἤξερα κοντά, ἄν ἔρχονται ἀπό πέρα (στ. 47):

Απροσδιόριστη είναι η πηγή του ήχου. Δεν μπορεί να εξηγηθεί για ποιο λόγο στους στ. 47-

49 (μόνο σ’ αυτούς) ο ήχος μεταφέρεται στον πληθυντικό (ἔρχονται…, γιομίζαν…, 

Γλυκύτατοι, ἀνεκδιήγητοι). Ίσως να αποδίδεται με τον τρόπο αυτό η σύγχυση του Κρητικού, 

καθώς ο ήχος τον έχει μαγέψει. Ανάλογη θα μπορούσε να θεωρηθεί και η λειτουργία του 

υπερβατού σχήματος (Ἄν εἶν’ … κοντά). 

Σάν τοῦ Μαϊοῦ τές εὐωδιές γιομίζαν τόν ἀέρα (στ. 48): 

Ο ήχος γεμίζοντας τον αέρα ευωδιές, προβάλλεται ως πλούσιος. Η παρομοίωση και η 

οσφρητική εικόνα αποδίδει το άρωμα του μουσικού εκείνου ήχου. «Ο Σολωμός αναμφίβολα 

είχε συνείδηση της τυχαίας ομοιότητας ανάμεσα στις λέξεις Μαΐου και μάγια» Π. Μάκριτζ. 

Γλυκύτατοι, ἀνεκδιήγητοι … (στ. 49): 

Η μεταφορά που συνιστά ο υπερθετικός βαθμός του επιθέτου ‘Γλυκύτατοι’ δηλώνει πόσο 

ευχάριστος είναι ο ήχος, ενώ προβάλλεται και πάλι η μοναδικότητά του με το επίθετο 

‘ἀνεκδιήγητοι’.

 

Μόλις εἶν’ ἔτσι δυνατός ὁ Ἔρωτας καί ὁ Χάρος (στ. 50): 

Ο ήχος έχει καταλυτική δύναμη. Αυτό το γνώρισμα του ήχου δίνεται με παρομοίωση

(παρομοιάζεται ως προς την καταλυτική του δύναμη με τον Έρωτα και με τον Χάρο, από 

των οποίων τη δύναμη δεν μπορεί να ξεφύγει κανένας). Μάλιστα στην παρομοίωση 

ενυπάρχει μια σύγκριση υπεροχής της δύναμης του ήχου (η δύναμη του Έρωτα και του 

Χάρου μόλις που πλησίαζαν τη δύναμη του ήχου). 

Ο Έρωτας και ο Χάρος είναι οι δύο νοητές μορφές οι οποίες συσχετίζονται με την 

αγαπημένη του Κρητικού: ο Έρωτας για την κόρη είναι αυτός που κυρίευσε την ψυχή του 

και ο Χάρος είναι αυτός που πήρε την αγαπημένη. «Η σύζευξη του Έρωτα με το Χάρο, 

στοιχείο της Ορφικής και Ελευσίνειας λατρείας (εκεί Διόνυσος – Άδης είναι η διπλή όψη του 

ίδιου του μυθικού συμβόλου), μας δίνει δύο γνωστές και ομοειδείς εκδηλώσεις του ίδιου 

καταλυτικού ενστίκτου, που ερεθίζει μέσα στην ψυχή του Κρητικού ο «γλυκύτατος ήχος» 

(Ε. Γ. Καψωμένος). 

Μ’ ἄδραχνεν ὅλη τήν ψυχήν, καί νά ‘μπει δέν ἠμπόρει (στ. 51): 

Ο ήχος προσωποποιείται στο πλαίσιο της κινητικής εικόνας που προσδίδει δραματικότητα 

στην αφήγηση. Χαρακτηριστική είναι η χρήση του ρήματος «αδράχνω», που έχει πολύ 

έντονη σημασία (= πιάνω ή παίρνω κάτι με βία και δύναμη) και μάλιστα επαναλαμβάνεται

(στ. 53)

Ὁ οὐρανός, κι ἡ θάλασσα, κι ἡ ἀκρογιαλιά, κι ἡ κόρη (στ. 52): 

Ο απόκοσμος ήχος φαίνεται να συναρπάζει τόσο πολύ το ναυαγό, ώστε αυτός να μην 

μπορεί να προσηλωθεί σε όσα είχε καθήκον να κάνει εκείνες τις δύσκολες στιγμές: δεν είχε 

μυαλό να σκεφτεί τον ουρανό, που έστελνε τις καταιγίδες, τη θάλασσα, με την οποία είναι 

αναγκασμένος να παλέψει, την ακρογιαλιά, όπου έπρεπε να φτάσει, και την κόρη, που είχε 

χρέος να τη σώσει. Όλα αυτά παρουσιάζονται εκφραστικά πιο έντονα με το πολυσύνδετο

και με το σχήμα της συσσώρευσης. 

Μέ ἄδραχνε, … γιά νά τόν ἀκλουθήσω (στ. 53 -54): 

Η μαγεία πολλές φορές εκείνος τον έκανε να επιδιώξει να βρει ένα τρόπο, για να 

αποχωριστεί τη σάρκα του (συνεκδοχή: το σώμα) κι έτσι η ψυχή του ελεύθερη να πάει 

κοντά στον ήχο. Αυτό πιο απλά σημαίνει ότι ήθελε να πεθάνει, ώστε να ακολουθήσει σε 

κάποιον ιδεατό χώρο τον απόκοσμο και μαγευτικό ήχο. 

Το χωρίο αυτό μας παραπέμπει στην πλατωνική και χριστιανική δυϊστική αντίληψη για τον 

κόσμο (ψεύτικος επίγειος – ουράνιος αληθινός κόσμος) και για τον άνθρωπο (φθαρτό σώμα 

– αθάνατη ψυχή), την οποία ασπαζόταν ο Σολωμός (βλ. σημείωση σχολικού βιβλίου). 

Ο ναυαγός και ο ήχος θα μπορούσαν να παραλληλιστούν με τον Οδυσσέα και με το 

τραγούδι των Σειρήνων. 

ΑΓΑΠΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ στίχοι 39 έως 42

Κι ἐτάραζε τά σπλάχνα μου ἐλευθεριάς ἐλπίδα (στ. 39): 

Αυτό λοιπόν που τάραζε τον Κρητικό ήταν η υποδούλωση της πατρίδας του και η ελπίδα 

για ελευθερία. Την εποχή κατά την οποία γράφτηκε το έργο (1833-1834) η Κρήτη, όπως και 

πολλές άλλες περιοχές του Ελληνισμού, βρισκόταν ακόμα κάτω από τον ζυγό της 

οθωμανικής (και όχι μόνο) σκλαβιάς. 

Η συνεκδοχή («ἐτάραζε τά σπλάχνα μου» αντί «την ψυχή μου») υπογραμμίζει τα 

συναισθήματα του Κρητικού. 

Κι ἐφώναζα: «θεϊκιά κι ὅλη αἵματα Πατρίδα!» (στ. 40): 

Για τον στίχο αυτό ο Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος γράφει: «νομίζω πως είναι ο εθνικότερος, ο 

πατριωτικότερος δεκαπεντασύλλαβος που υπάρχει στη νεότερη ποίησή μας». 

Στο πλαίσιο της συγκινησιακής φόρτισης που του δημιουργούσε η μουσική από το 

σουραύλι, προσφωνούσε φωναχτά τη πατρίδα του. Η μεταφορά (θεϊκιά… Πατρίδα) δηλώνει 

την αγάπη του αφηγητή, η οποία είναι τόσο μεγάλη ώστε να φτάσει στο σημείο να τη θεοποιεί, ενώ η εικόνα της προσωποποιημένης καταματωμένης Πατρίδας υποδηλώνει τους 

νεκρούς που έπεσαν στους αγώνες για την ελευθερία της.

Κι ἅπλωνα κλαίοντας κατ’ αὐτή τά χέρια μέ καμάρι (στ. 41): 

Καθώς ο έφηβος Κρητικός φανταζόταν την προσωποποιημένη πατρίδα, άπλωνε τα χέρια 

του προς αυτή κλαίγοντας για τη σκλαβιά της αλλά περήφανος γι’ αυτήν. Παρατηρούμε τη 

χιαστή αντιστοιχία με τον προηγούμενο στίχο: 

θεϊκιά κι ὅλη αἵματα Πατρίδα 

κλαίοντας κατ’ αὐτή τά χέρια μέ καμάρι

Καλή ‘ν’ ἡ μαύρη πέτρα της καί τό ξερό χορτάρι (στ. 42):

Ο αφηγητής εκφράζει την αξία της πατρίδας και δηλώνει την αγάπη του γι’ αυτήν: τα 

εδάφη και το τοπίο της είναι καλά και αγαπητά (και ας είναι πετρώδη με λιγοστή, φτωχή 

βλάστηση). Πρόκειται για μια αγάπη ανιδιοτελή, αφού ούτε τα υλικά αγαθα ούτε τα 

αισθητικά κριτήρια μπορούν να την καθορίσουν. 

Για τον στίχο αυτό ο Λ. Πολίτης σημειώνει: «Ένας στίχος που ο Σολωμός φαίνεται να του 

δίνει πολύ βάρος και τον γράφει και τον ξαναγράφει πολλές φορές, και σχεδόν πάντοτε 

τον ίδιο, με ελαφρές μόνο παραλλαγές, είναι αυτός που χρησιμοποίησε στον Κρητικό

πρώτα, αλλά και στους Ελεύθερους Πολιορκημένους ύστερα, για την πατρική γη. Για τον 

άνθρωπο που αναθυμάται με λαχτάρα τη μητρική γη (ή που είναι έτοιμος να πεθάνει γι’ 

αυτήν), ακόμα και τα πιο ταπεινά και άσχημα, η μαύρη πέτρα, το ξερό χορτάρι, παίρνουν 

μια άλλη όψη. η σχέση αγάπης του ανθρώπου προς τη μητρική γη, ανάλογη με το φυσικό 

δεσμό του παιδιού προς τη μητέρα και της μητέρας προς το παιδί, μεταμορφώνει την υφή 

και το χρώμα των πραγμάτων: η μαύρη πέτρα δεν είναι πια μαύρη ούτε και το χορτάρι 

ξερό. για τη μυστική αυτή αλλαγή και μεταμόρφωση ο ποιητής χρησιμοποίησε την απλή 

λέξη «καλή». Οποιαδήποτε άλλη, εξωτερικά περισσότερο «φανταχτερή», θα ήταν δίπλα 

της πολύ φτωχή». 

Για το περιεχόμενο του ίδιου στίχου γράφει ο Ε. Γ. Καψωμένος: «Το θέμα αυτό επανέρχεται 

επίμονα στα κείμενα του Σολωμού, για μια εικοσαετία περίπου (1833 ως το 1851). Έχει 31 

παραλλαγές […] Η ίδια η διατύπωση είναι απλή κι επιγραμματική: δύο υποκείμενα με τους 

προσδιορισμούς τους (μαύρη πέτρα - τό ξερό χορτάρι), ισόρροπα κατανεμημένα στα δύο 

ημιστίχια του 15σύλλαβου. […] Είναι, τέλος, οι διακειμενικές συναρτήσεις με το πρώιμο 

σολωμικό επίγραμμα ‘Η καταστροφή των Ψαρών’ (1825) […]: ολόμαυρη ράχη – λίγα 

χορτάρια – έρημη γη». 

ΕΞΙΔΑΝΙΚΕΥΣΗ ΕΡΩΤΑ στίχοι 25 - 28

Το ερωτικό τραγούδι του κοριτσιού τοποθετείται μέσα σε ένα ειδυλλιακό περιβάλλον, που αποδίδεται 

με μια εικόνα πλούσια σε σχήματα λόγου, τα οποία με τη σειρά τους καθιστούν το λόγο λυρικό. Η 

παρουσία της φύσης είναι πληθωρική, με στοιχεία της οποίας «συνομιλεί» η κόρη (σκηνή που απαντά 

συχνά στα δημοτικά τραγούδια). Στους στίχους αυτούς διαμορφώνεται μια σύνθετη εικόνα που 

λειτουργεί υποβλητικά καθώς έχει στοιχεία οπτικά (τα δάση, το άστρο, τα νερά που θολώνουν), 

ακουστικά (κορασιάς φωνή, τραγουδάει), οσφρητικά (το λουλούδι) και κινητικά (λυγάει).

Στίχος 50

Μόλις εἶν’ ἔτσι δυνατός ὁ Ἔρωτας καί ὁ Χάρος (στ. 50): 

Ο ήχος έχει καταλυτική δύναμη. Αυτό το γνώρισμα του ήχου δίνεται με παρομοίωση

(παρομοιάζεται ως προς την καταλυτική του δύναμη με τον Έρωτα και με τον Χάρο, από 

των οποίων τη δύναμη δεν μπορεί να ξεφύγει κανένας). Μάλιστα στην παρομοίωση 

ενυπάρχει μια σύγκριση υπεροχής της δύναμης του ήχου (η δύναμη του Έρωτα και του 

Χάρου μόλις που πλησίαζαν τη δύναμη του ήχου).

Ο Έρωτας και ο Χάρος είναι οι δύο νοητές μορφές οι οποίες συσχετίζονται με την 

αγαπημένη του Κρητικού: ο Έρωτας για την κόρη είναι αυτός που κυρίευσε την ψυχή του 

και ο Χάρος είναι αυτός που πήρε την αγαπημένη. «Η σύζευξη του Έρωτα με το Χάρο, 

στοιχείο της Ορφικής και Ελευσίνειας λατρείας (εκεί Διόνυσος – Άδης είναι η διπλή όψη του 

ίδιου του μυθικού συμβόλου), μας δίνει δύο γνωστές και ομοειδείς εκδηλώσεις του ίδιου 

καταλυτικού ενστίκτου, που ερεθίζει μέσα στην ψυχή του Κρητικού ο «γλυκύτατος ήχος» 

(Ε. Γ. Καψωμένος). 

Β2.

- μεταφορές (σέρνει τή λαλιά στ. 29, ἀντιβουΐζει… ἀπό πολλή γλυκάδα στ. 31, ἔλιωσαν τ’ 

ἀστέρια στ. 34), 

- υπερβολή (το τραγούδι του αηδονιού ἀντιβουΐζει πολύ μακριά, ως πέρα στη θάλασσα και 

στην πεδιάδα στ. 31-32), 

- χιαστό (ἡ θάλασσα πολύ μακριά, πολύ μακριά ἡ πεδιάδα στ. 32) και

 

- προσωποποίηση (της αυγής που της πέφτουν τα ρόδα ακούγοντας το κελάηδημα του αηδονιού στ. 33-34). 

Το ρόδινο φως της ανατολής την ώρα της αυγής παριστάνεται με ρόδα (τριαντάφυλλα), που τα κρατάει 

η προσωποποιημένη αυγή στα χέρια της,. Η εικόνα παραπέμπει στη ροδοδάχτυλη Ηώ του Ομήρου. 

Γ1.

Και τέλος φθάνω στό γιαλό τήν ἀρραβωνιασμένη (στ. 57): 

Από τη στιγμή της εξαφάνισης του ήχου μέχρι την άφιξη του ναυαγού στη στεριά 

παρατηρείται αφηγηματικό κενό: προφανώς δεν υπήρχε τίποτα σημαντικό και ενδιαφέρον 

(υποθέτουμε ότι κολυμπούσε με κόπο μεταφέροντας την αγαπημένη). 

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο αφηγητής δίνει σημασία στη σωτηρία της αγαπημένης του και 

όχι στη δική του. Αυτό φαίνεται από τη σύνταξη του ρήματος «φθάνω», που 

χρησιμοποιείται ως μεταβατικό: ενώ περιμένουμε να ακούσουμε απλώς «φθάνω στό 

γιαλό», η διατύπωση είναι διαφορετική: «φθάνω στό γιαλό τήν ἀρραβωνιασμένη

Η παραστατικότητα της σκηνής ενισχύεται με τη χρήση του δραματικού ενεστώτα (φθάνω, 

ἀπιθώνω). 

Τήν ἀπιθώνω μέ χαρά, κι ἤτανε πεθαμένη (στ. 58): 

Στον τελευταίο στίχο του ποιήματος, που αποδίδει και την τραγική έκβαση της περιπέτειας 

του ναυαγού, χαρακτηριστικό είναι το σχήμα της αντίθεσης: ύστερα από τη χαρά, στο 

δεύτερο ημιστίχιο έρχεται αιφνιδιαστικά η ανατροπή, η διαπίστωση του θανάτου / πνιγμού 

της κόρης, που καθιστά μάταιη όλη την προσπάθεια του Κρητικού για την σωτηρία της 

αγαπημένης του (μέ χαρά - κι… πεθαμένη, όπου το «κι» λειτουργεί αντιθετικά). 

Έτσι, ύστερα από το ξεκλήρισμα όλων των μελών της οικογένειας του Κρητικού 

(απόσπασμα 4 [21.] στ. 31-34), τώρα αυτός έχασε και την αγαπημένη του και έχει μείνει 

παντέρημος στον κόσμο, χωρίς οικογένεια, χωρίς την αγαπημένη του, χωρίς πατρίδα. 

Ο Π. Μάκριτζ κάνει τις ακόλουθες εύστοχες και διεισδυτικές παρατηρήσεις για τους δύο τελευταίους 

στίχους του ποιήματος: «Στα ελληνικά μοιρολόγια (κι εννοείται στα ελληνικά έθιμα της κήδευσης) 

όποιοι πεθαίνουν ανύπαντροι θεωρούνται αρραβωνιασμένοι με το Χάρο. Έχει διατυπωθεί ήδη η 

υπόθεση ότι η κόρη στον Κρητικό αρραβωνιάστηκε το Χάρο, κι αυτή η ιδέα ενισχύεται από τη διαδοχή 

των λέξεων–κλειδιών στην τελευταία στροφή του ποιήματος: ἀρραβωνιασμένη – χαρά – πεθαμένη. 

Εφόσον, η λέξη «χαρά» συχνά χρησιμοποιείται στην παραδοσιακή καθομιλουμένη των Ελλήνων, και 

στα δημοτικά τραγούδια, με τη σημασία «γάμος» μπορούμε να δούμε εδώ μια πρόοδο από τη μνηστεία 

στην παντρειά, κι ευθύς-μετά στο θάνατο. Η ομοιότητα μεταξύ των λέξεων χαρά και «Χάρος» έδωσε 

συχνά την ευκαιρία πικρών λογοπαιγνίων σε δημώδη ελληνικά άσματα». 

Το ποίημα αρχίζει με το «ακρογιάλι», που βρισκόταν ακόμα μακριά (πρώτος στίχος: 

Ἐκοίταα, κι ἤτανε μακριά ἀκόμη τ’ ἀκρογιάλι). Αλλά και στο τέλος του ποιήματος γίνεται 

και πάλι λόγος για το ακρογιάλι (προτελευταίος στίχος: Και τέλος φθάνω στό γιαλό τήν 

ἀρραβωνιασμένη). Έτσι η αφήγηση, που ανοίγει και κλείνει με το ίδιο σκηνικό στοιχείο, 

ακολουθεί το σχήμα του κύκλου.

 

ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

http://www.minedu.gov.gr/publications/docs2013/them_fis_kat_c_hmer_no_1305.pdf

Απαντήσεις

http://sup.kathimerini.gr/kath/kath22/Downloads/exams/lyseis_fis_kat_c_hmer_no_1305.pdf

Σχόλια

http://sup.kathimerini.gr/kath/kath22/Downloads/exams/sxolio___fysiki_kat_13.pdf

  • 1
  • 2
  • 3
Prev Next

Aνακοινώθηκαν οι βάσεις του 2017 για όλες τις σχολές

Ειδήσεις - Τα Νέα

Aνακοινώθηκαν οι βάσεις του 2017 για όλες τις σχολές

  Συγχαρητήρια σε όλους τους μαθητές που πέτυχαν την εισαγωγή τους. Καλή σταδιοδρομία και πολλές επιτυχίες στην νέα ζωή τους! Από το Υπουργείο Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων ανακοινώνονται τα ονόματα των επιτυχόντων...

Πανελλήνιες. Τα θέματα και οι απαντήσεις

Ειδήσεις - Τα Νέα

Πανελλήνιες. Τα θέματα και οι απαντήσεις

  Σήμερα, Δευτέρα 12 Ιουνίου συνεχίζονται οι Πανελλήνιες Εξετάσεις των υποψηφίων ημερήσιων και εσπερινών ΓΕΛ για την είσοδό τους στα ΑΕΙ και ΤΕΙ της χώρας. Οι υποψήφιοι εξετάστηκαν στα μαθήματα: Ιστορία ανθρωπιστικών σπουδών, Φυσική...

Καλοκαιρινή προετοιμασία στο Φροντιστήριο Ιδέα.

Ειδήσεις - Τα Νέα

Καλοκαιρινή προετοιμασία στο  Φροντιστήριο Ιδέα.

  Το Φροντιστήριο Ιδέα  λειτουργεί  20 χρόνια  και έχει να επιδείξει αποτελεσματικότητα, οργάνωση και θετική διάρκεια. Δεν πειραματίζεται, δεν αλλάζει  καθηγητές και βρίσκεται πάντα κοντα στους μαθητές του. Γι αυτό και...

Oι Πανελλαδικές ξεκινούν 6 Ιουνίου

Ειδήσεις - Τα Νέα

Oι Πανελλαδικές ξεκινούν 6 Ιουνίου

Οριστικά στις 6 Ιουνίου θα ξεκινήσουν  οι Πανελλαδικές Εξετάσεις  (σ.σ. αποφασίστηκε ν αξεκινήσουν οι εξετάσεις με  τους αποφοίτους ΕΠΑΛ  και την επόμενη ημέρα 7 Ιουνίου με τους απόφοιτους των ΓΕΛ),...

Τι αλλάζει στα πανεπιστήμια: Με κοινά μαθήματα οι πρωτοετείς

Ειδήσεις - Τα Νέα

Τι αλλάζει στα πανεπιστήμια: Με κοινά μαθήματα οι πρωτοετείς

  Συλλογικό εισαγωγικό πρώτο έτος για όλους τους φοιτητές προωθεί ο υπουργός Παιδείας και πιο ισχυρά πτυχία κύριας και δευτερεύουσας κατεύθυνσης - Όλο το σχέδιο για το σπάσιμο της δομής των...

Αλλαγές στο Γυμνάσιο που μπορεί να επηρεάσουν τις πανελλήνιες εξετάσεις

Ειδήσεις - Τα Νέα

Αλλαγές στο Γυμνάσιο που μπορεί να επηρεάσουν τις πανελλήνιες εξετάσεις

  Ανακοινώθηκαν αλλαγές στο Γυμνάσιο, που μπορείτε να δείτε στο σύνδεσμο   Το πρόβλημα που μπορεί να προκύψει είναι ότι τα μαθήματα στο Γυμνάσιο θα διαρκούν μέχρι τέλος Μαΐου. Πότε θα διεξαχθούν οι πανελλήνιες; Οι...

Το νέο σύστημα πρόσβασης στην Ανώτατη Εκπαίδευση

Ειδήσεις - Τα Νέα

Το νέο σύστημα πρόσβασης στην Ανώτατη Εκπαίδευση

  Του Στράτου Στρατηγάκη Mαθηματικού - ερευνητή   Νέο υπόμνημα για τη μέση εκπαίδευση δημοσίευσε η επιτροπή υπό τον κ. Λιάκο. Τα πράγματα τώρα λέγονται πιο καθαρά απ' ότι την προηγούμενη φορά και καθώς...

Αυτές είναι οι αλλαγές στο Λύκειο -Πώς θα γίνεται η εισαγωγή σε ΑΕΙ, ΤΕΙ

Ειδήσεις - Τα Νέα

Αυτές είναι οι αλλαγές στο Λύκειο -Πώς θα γίνεται η εισαγωγή σε ΑΕΙ, ΤΕΙ

ΕΛΛΑΔΑ 01|10|2016 20:33   -A+A Ετοιμο είναι το νέο πόρισμα της επιτροπής Λιάκου για τις αλλαγές που θα εισαχθούν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Το πόρισμα, όπως αναφέρει το «Βήμα» έχει πάρει το «πράσινο φως» από το υπουργείο Παιδείας...

To Φροντιστήριο Ιδέα συμμετέχει στις εξετάσεις αριστείας του Κολλεγίου Ανατόλια

Ειδήσεις - Τα Νέα

To Φροντιστήριο Ιδέα  συμμετέχει στις εξετάσεις αριστείας του Κολλεγίου Ανατόλια

  Το Κέντρο για Χαρισματικά-Ταλαντούχα Παιδιά, CTY Greece, δημιουργήθηκε με την ιδρυτική δωρεά του Stavros Niarchos Foundation και λειτουργεί υπό την καθοδήγηση του Johns Hopkins Center for Talented Youth. Τελεί υπό την αιγίδα του...

Ολόκληρο το λεξικό Μπαμπινιώτη σε ηλεκτρονική μορφή

Ειδήσεις - Τα Νέα

 Ολόκληρο το λεξικό Μπαμπινιώτη σε ηλεκτρονική μορφή

  Κατεβάστε εδώ ολόκληρο το λεξικό Μπαμπινιώτη σε ηλεκτρονική μορφή και περιηγηθείτε σε όλα τα λήμματα και τις ιδιαιτερότητες της Ελληνικής Γλώσσας    

Η εξεταστέα ύλη που θα διαγωνιστούν οι υποψήφιοι μαθητές στις Πανελλαδικές 2017

Ειδήσεις - Τα Νέα

Η εξεταστέα ύλη που θα διαγωνιστούν οι υποψήφιοι μαθητές στις Πανελλαδικές 2017

    Την εξεταστέα ύλη που θα διαγωνιστούν οι υποψήφιοι μαθητές στις Πανελλήνιες 2017 καθορίζει με απόφαση του ο υπουργός Παιδείας Ειδικότερα η απόφαση του υπουργού Παιδείας καθορίζει την εξεταστέα ύλη για...

Όλες οι αλλαγές που θα συναντήσουν οι μαθητές όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης σε Γενική και Ειδική Αγωγή

Ειδήσεις - Τα Νέα

Όλες οι αλλαγές που θα συναντήσουν οι μαθητές όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης σε Γενική και Ειδική Αγωγή

  Με τον καθιερωμένο αγιασμό και την διανομή των βιβλίων ξεκινά αύριο, η νέα σχολική χρονιά για όλους του μαθητές της χώρας, με το υπουργείο Παιδείας να προσπαθεί να κερδίσει το...

Κάνοντας οικονομία στην εκπαίδευση

Ειδήσεις - Τα Νέα

Κάνοντας οικονομία στην εκπαίδευση

  Του Στράτου Στρατηγάκη Μαθηματικού - Ερευνητή Οι αλλαγές που θα εφαρμοστούν από φέτος στο Γυμνάσιο έχουν ως κύριο σκοπό την... οικονομία. Συγκεκριμένα μειώνεται το διδακτικό ωράριο κατά 3 ώρες την εβδομάδα, δηλαδή...

Δείτε τις αλλαγές που θα ισχύσουν από φέτος στα γυμνάσια

Ειδήσεις - Τα Νέα

Δείτε τις αλλαγές που θα ισχύσουν από φέτος στα γυμνάσια

  Τα μαθήματα αρχίζουν 12 Σεπτεμβρίου και πλέον επεκτείνονται έως τις 31 Μαΐου -Τι ισχύει για εξετάσεις, μαθήματα, ενισχυτική διδασκαλία     Ο περιορισμός των μαθημάτων που εξετάζονται τον Ιούνιο, η μετατροπή των τριμήνων σε...

Όλα τα βιβλία του φροντιστηρίου σε ηλεκτρονική μορφή από φέτος

Ειδήσεις - Τα Νέα

Όλα τα βιβλία του φροντιστηρίου σε ηλεκτρονική μορφή από φέτος

        Όλα τα βιβλία του φροντιστηρίου είναι πλέον ηλεκτρονικά. Εκτός από τα παραδοσιακά σχέδια μαθήματος και κάποιες σημειώσεις, ολόκληρο το υλικό που χρησιμοποιεί ο κάθε μαθητής βρίσκεται σε μία μόνο ταμπλέτα...

Ηλεκτρονική εγγραφή επιτυχόντων στην Τριτοβάθμια εκπαίδευση

Ειδήσεις - Τα Νέα

Ηλεκτρονική εγγραφή επιτυχόντων στην Τριτοβάθμια εκπαίδευση

  Από το Υπουργείο Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων ανακοινώνεται ότι η εγγραφή των επιτυχόντων των Πανελλαδικών Εξετάσεων έτους 2016 στις Σχολές και τα Τμήματα της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης θα πραγματοποιηθεί κατά το...

Όλα τα εβδομαδιαία προγράμματα για το 2016-17

Ειδήσεις - Τα Νέα

Όλα τα εβδομαδιαία προγράμματα για το 2016-17

  Ήδη έχουν καταρτισθεί τα εβδομαδιαία προγράμματα για την περίοδο 2016-2017, για Ά και Β΄ Λυκείου     

Kλειστά τμήματα μαθητών με βαθμολογία πάνω από 16

Ειδήσεις - Τα Νέα

Kλειστά τμήματα μαθητών με βαθμολογία πάνω από 16

  Στο Φροντιστήριο, δημιουργούνται κλειστά τμήματα μαθητών που η γενική βαθμολογία της προηγούμενης χρονιάς ξεπερνά το 16. Στη συνέχεια διενεργούνται τεστ κατάταξης για όλους. Ο προσανατολισμός μας είναι αποκλειστικά οι Πανελλαδικές Εξετάσεις...

To πρόγραμμα διαγωνισμάτων του Φροντιστηρίου για το 2016-17

Ειδήσεις - Τα Νέα

To πρόγραμμα διαγωνισμάτων του Φροντιστηρίου για το 2016-17

  Έτοιμο το πρόγραμμα διαγωνισμάτων για ολόκληρη τη χρονιά Το πρόγραμμα διαγωνισμάτων για  την φροντιστηριακή περίοδο 2016-17 είναι έτοιμο και αφορά σε ολόκληρη την γκάμα των μαθημάτων προσανατολισμού. Τα διαγωνίσματα για την Γ...

Οι καλύτεροι της χρονιάς

Ειδήσεις - Τα Νέα

Οι καλύτεροι της  χρονιάς

    Συγχαρητήρια σε όλους. Οι παρακάτω είναι μόνο αυτοί που συγκέντρωσαν πάνω από 15.000 μόρια!   Επιτυχόντες 2016       Καρούζος Βασίλης       Πολιτικών Μηχανικών Πάτρας   Αδαμάκης Γιώργος       Εφαρμοσμένων Μαθηματικών ΕΜΠ   Τσιριβάκος Γιώργος...

Kλειστά τμήματα αριστούχων

Ειδήσεις - Τα Νέα

Kλειστά τμήματα αριστούχων

    Στο Φροντιστήριο, από αυτή τη χρονιά δημιουργούνται κλειστά τμήματα αριστούχων, αυστηρά για μαθητές με γενική βαθμολογία πάνω από 18. Η δέσμευση είναι ενυπόγραφη στη σύμβαση κάθε εγγραφής, αφού πρώτα ο...

Δόθηκαν οι βάσεις στη δημοσιότητα από το Υπουργείο Παιδείας

Ειδήσεις - Τα Νέα

Δόθηκαν οι βάσεις στη δημοσιότητα από το Υπουργείο Παιδείας

  Τέλος στην αγωνία εκατοντάδων υποψηφίων των φετινών Πανελληνίων Εξετάσεων για εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση καθώς ανακοινώθηκαν από το υπουργείο Παιδείας τα αποτελέσματα των βάσεων. Δείτε τις βάσεις ανά κατηγορία   Επιλογή 10% ΓΕΛ,...

Οι περιζήτητες σχολές

Ειδήσεις - Τα Νέα

Οι περιζήτητες σχολές

      του Στράτου Στρατηγάκη Mαθηματικού - ερευνητή Οι πιο περιζήτητες σχολές είναι δύσκολο να προσδιοριστούν γιατί η επιλογή τους εξαρτάται από τα κριτήρια που θα χρησιμοποιήσει ο καθένας. Σ' αυτή την έρευνα χρησιμοποιήσαμε...

Στις 17 Ιουνίου ανακοινώνονται οι βαθμοί των Πανελλαδικών

Ειδήσεις - Τα Νέα

Στις 17 Ιουνίου ανακοινώνονται οι βαθμοί των Πανελλαδικών

  Στις 17/6 Παρασκευή το μεσημέρι θα ανακοινωθούν οι βαθμολογίες των πανελληνίων εξετάσεων. Σχετικό έγγραφο του Υπουργείου Παιδείας αναφέρει: "Την Παρασκευή 17-6-2016 το πρωί ως το μεσημέρι, οι Διευθυντές Δ.Ε. θα παραδώσουν αμέσως...

Γιατί τα στατιστικά στοιχεία από τα Βαθμολογικά Κέντρα δεν είναι αντιπροσωπευτικά

Ειδήσεις - Τα Νέα

Γιατί τα στατιστικά στοιχεία από τα Βαθμολογικά Κέντρα δεν είναι αντιπροσωπευτικά

  Του Στράτου Στρατηγάκη Mαθηματικού - ερευνητή   Τις μέρες που ακολουθούν τις εισαγωγικές εξετάσεις βλέπουν το φως της δημοσιότητας πολλές πληροφορίες από τα βαθμολογικά κέντρα. Συνήθως οι πληροφορίες αναφέρουν πολύ μεγάλα ποσοστά υποψηφίων με...

Δείτε εδώ τα θέματα των Πανελληνίων και τις απαντήσεις

Ειδήσεις - Τα Νέα

Δείτε εδώ τα θέματα των Πανελληνίων και τις απαντήσεις

Ευχόμαστε σε όλους τους υποψηφίους των πανελλαδικών εξετάσεων 2016, Καλή επιτυχία! Στη σελίδα αυτή θα αναρτώνται καθημερινά καθ΄όλη τη διάρκεια των εξετάσεων τα θέματα, οι λύσεις τους και ο σχολιασμός τους από...

Όλα τα σχεδιαγράμματα για την Έκθεση. Μέρος δεύτερο

Ειδήσεις - Τα Νέα

Όλα τα σχεδιαγράμματα για την Έκθεση. Μέρος δεύτερο

  25. ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ Ορισμός : Σύμφωνα με το λεξικό των Τεγόπουλου-Φυτράκη «Τρομοκρατία είναι : α) η επικράτηση με τον τρόμο, β) η διακυβέρνηση με σκληρά και βίαια μέσα, γ) η χρησιμοποίηση βίας ή...

Όλα τα σχεδιαγράμματα της Έκθεσης σε συνοπτική μορφή. Μέρος πρώτο

Ειδήσεις - Τα Νέα

Όλα τα σχεδιαγράμματα της Έκθεσης σε συνοπτική μορφή. Μέρος πρώτο

  Έκφραση - Έκθεση Γ' Λυκείου - Σχεδιαγράμματα όλων των εννοιών των εκθέσεων     ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΝΝΟΙΩΝ 1. ΠΑΙΔΕΙΑ-ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 2. ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 3. ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ 4. ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΣΜΟΣ 5. ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ 6. ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ 7. ΕΠΙΣΤΗΜΗ 8. ΜΑΖΟΠΟΙΗΣΗ- ΚΟΜΦΟΡΜΙΣΜΟΣ 9. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ 10. ΤΕΧΝΗ 11. ΛΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ-ΠΑΡΑΔΟΣΗ 12. ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 13....

Πανελλαδικές εξετάσεις: Πώς γίνεται η βαθμολόγηση των γραπτών

Ειδήσεις - Τα Νέα

Πανελλαδικές εξετάσεις: Πώς γίνεται η βαθμολόγηση των γραπτών

Σύμφωνα με την ενημερωτική εγκύκλιο του Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων για τη διαδικασία διεξαγωγής των Πανελλαδικών Εξετάσεων, η βαθμολόγηση των γραπτών των υποψηφίων γίνεται ως εξής:   1. Η Επιτροπή κάθε...

Οι 19 αλλαγές στην Εκπαίδευση από την Επιτροπή Διαλόγου

Ειδήσεις - Τα Νέα

Οι 19 αλλαγές στην Εκπαίδευση από την Επιτροπή Διαλόγου

  Τα πάνω κάτω έρχονται να φέρουν τα σχέδια του προέδρου της Επιτροπής Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία, Αντώνη Λιάκου, σύμφωνα με την ενδιάμεση έκθεση που υπογράφει και ο ίδιος.   Προτείνεται μεταξύ...